|
Warmia,
kraina historyczna w północnej
Polsce, w dorzeczu środkowej
Łyny i Pasłęki, na styku
kilku jednostek
fizycznogeograficznych: Pobrzeża
Gdańskiego, Niziny
Staropruskiej, Pojezierza
Wschodniopomorskiego i Pojezierza Mazurskiego. Nazwa
pochodzi od pruskiego plemienia
Warmów. W pierwszej połowie XIII
w. podbita przez Zakon
Krzyżacki. 1243 na części
terytorium Warmii utworzono
biskupstwo warmińskie. Nazwa
Warmia utrwaliła się dla
obszaru, który obejmował
terytorium biskupstwa.1251-1254
biskupi warmińscy otrzymali
trzecią część diecezji jako
własność dominialną, tzn.
posiadali zwierzchność nad
chłopami, mieszczanami
i szlachtą oraz pewne
uprawnienia państwowe.
Początkowo siedzibą biskupstwa
było Braniewo, następnie
(1260-1278) Frombork, od 1512
Lidzbark Warmiński. W XIV i XV
w. dochodziło do częstych
zatargów pomiędzy kapitułą
warmińską i Zakonem na tle
obsady biskupstwa.W 2. połowie
XV w. przeciwko Zakonowi
opowiedziała się szlachta
i mieszczaństwo Warmii,
przystępując do Związku
Pruskiego. W wyniku wojny
13-letniej i pokoju toruńskiego
1466 dominium warmińskie zostało
inkorporowane do Korony. Wkrótce
jednak, wobec braku
jednomyślności pomiędzy królem
i kapitułą, doszło do wojny
popiej 1478-1479. Podobna
sytuacja miała miejsce
w dziesięć lat później, po
wyborze na stolicę biskupią Ł.
Watzenrode.Wśród biskupów
warmińskich było wielu znanych
twórców, mecenasów kultury
i dyplomatów, m.in. J.
Dantyszek, S. Hozjusz, M. Kromer, I. Krasicki. Z Warmią
związany był także M. Kopernik,
kanonik z Fromborka. Od 1772
w zaborze pruskim, odłączona od
terytorium Prus Królewskich
i wcielona do dawnych Prus
Książęcych, nazwanych wówczas
Prusami Wschodnimi (pod względem
kościelnym, tak jak od 1549,
podlegała nadal Rzymowi).Dobra
kościelne uległy częściowej
konfiskacie, wprowadzono język
niemiecki jako urzędowy.
W latach 30. XIX w. dążący do
całkowitej germanizacji Warmii
rząd pruski usunął ze szkół
język polski. Mieszkańcy Warmii
długo opierali się naciskom
germanizacyjnym, brali czynny
udział w powstaniach narodowych
od powstania kościuszkowskiego
1794, po powstanie styczniowe
1863-1864.Do końca XIX w.
ukazywała się prasa polska
(Gazeta Toruńska, Gazeta
Olsztyńska) podkreślająca
łączność regionu z Polską
i przyczyniając się do
podtrzymywania odrębności
narodowej Polaków. W wyniku
plebiscytu przeprowadzonego po I
wojnie światowej (11 lipca
1920), Warmia pozostała
w granicach Niemiec. Powróciła
do Polski w 1945.
Mazury, historyczna
i etnograficzna kraina położona
w północnejPolsce, w obrębie
Pojezierza Mazurskiego
i regionów sąsiadujących.We
wczesnym średniowieczu
zamieszkiwane przez plemię
Prusów, w latach 1233-1238
podbitych przez Krzyżaków,
którzy ich całkowicie
wyniszczyli. Na terenie dawnych
siedzib pruskich powstało
państwo zwane Prusami Zakonnymi,
a od czasów sekularyzacji zakonu
krzyżackiego (1525) Prusami
Książęcymi. Władzę w Prusach
sprawowali książęta z roduHohenzollernów,
wasale królów polskich do czasu
połączenia się Prus Książęcych
z Brandenburgią (1618)
i utworzenia państwa o nazwie
Prusy. Obecne Mazury, jako tzw.
Prusy Wschodnie, stanowiły
wówczas prowincję
Prus.Mieszkańcami Mazur
w znacznej mierze była napływowa
ludność polska, głównie przybyli
z Mazowsza chłopi, którzy
zachowali swój język, kulturę
i religię. W okresie nasilenia
akcji germanizacyjnej w XIX w.
Niemcy starali się zatrzeć
świadomość polskiego pochodzenia
miejscowej ludności, nadając jej
nazwę Mazurów. Pojawiła się
nazwa Mazury jako nowe
określenie Prus Wschodnich.
Próby germanizacji napotkały
opór, w obronie polskości
stanęli wybitni działacze
społeczni, m.in. H.M.G.
Gizewiusz, K.C. Mrongowiusz.
Powstawały polskie wydawnictwa
lokalne i partie polityczne
o charakterze narodowym (m.in.
Mazurska Partia Ludowa).
Po I wojnie światowej działacze
mazurscy utworzyli w Warszawie
1919 Mazurski Komitet
Plebiscytowy, który prowadził
agitację za przynależnością do
Polski w okresie plebiscytu
w 1920. Głosowanie prowadzone
w warunkach sprawowania władzy
administracyjnej przez Niemców
przyniosło niekorzystne wyniki,
gdyż tylko trzy gminy mazurskie
włączone zostały do państwa
polskiego. W okresie
międzywojennym działało na
Mazurach szereg polskich
organizacji narodowych, które po
1922 weszły do Związku Polaków
w Niemczech. Prześladowania
działaczy mazurskich nasiliły
się po dojściu Hitlera do
władzy, wielu z nich zginęło
w obozach koncentracyjnych.
Po II wojnie światowej, decyzją
zwycięskich mocarstw, Mazury
przyznano Polsce. |
|